De gereedschapskist van de dialoog begeleider

Je leert in deze module

Zelfkennis

Neutraliteit

Zelfkennis is cruciaal wanneer je dialoog begeleider bent. Het is niet erg als je vooroordelen hebt, want die heeft iedereen, maar het is wel belangrijk hoe je ermee omgaat.

Als dialoog begeleider is het belangrijk dat je neutraal bent, zeker wanneer er sprake is van “spannende gesprekken”. Iedereen moet zich veilig kunnen voelen bij jou.

Het is goed om je bewust te zijn van je eigen mens-zijn, van de dingen die jou “triggeren”, zodat je beter je neutrale rol kan vervullen.

Onderstaande kan je daarbij helpen.

stereotypering ofwel hokjes denken

Oftewel waarom maken we stereotypen in ons hoofd? 

Bekijk: https://www.npostart.nl/WO_NTR_12996007

Sta eens stil bij voorvallen uit het verleden waarbij jij door anderen  in een hokje werd geplaatst en werd “getriggerd” daardoor. Welke gevoeligheden kunnen anderen bij jou oproepen? Schrijf het op voor jezelf. En lees het lijstje af en toe om je bewust te zijn van die triggers. Je hoeft het niet te delen.

“Ik word kwaad als er vreemde aannames over vrouwen worden gemaakt. Nu ben ik vrouw, maar ik ben er erg gevoelig over. Andere vrouwen kunnen laconiek doen als ze in een voorstelling zitten en er worden vrouwengrappen gemaakt. Ik kan dat niet. Ik loop weg uit de voorstelling.” FF

Methodiek Waarderende Dialoog

De methodiek is je gereedschap en context

In het vorige blok heb je daar alles over geleerd. Door te oefenen komt de Waarderende manier van werken in je systeem.

Veiligheid

Wat betekent “veiligheid bieden” bij een waarderende dialoog?

Het doel van de waarderende dialoog is om verschillende mensen met verschillende gezichtspunten, gevoelens, verhalen bij een thema aan het woord te laten om zo van die verschillen te leren en de positieve ervaring op te doen dat je heel goed samen kan praten terwijl je toch heel verschillend kan zijn. 
 
Dat zorgt ervoor dat je beter kan omgaan met mensen die anders zijn, anders denken. Dat betekent dat je je minder angstig zal voelen en opener in de wereld kan staan. Het maakt je sterker, als je weet dat jij er ook mag zijn, ook al denk je anders of voel je anders of zie je er anders uit, heb je andere waarden of een andere cultuur. 
 
Wanneer er een duidelijk kader is, een context, principes en een dialoog begeleider dan leer je omgaan met die verschillen, er van te leren en mogelijk te ervaren hoe boeiend het is om juist met mensen om te gaan die anders zijn dan jij.
Wanneer die veiligheid er niet is kunnen angsten of negatieve gevoelens ontstaan wanneer iemand ronduit voor zijn of haar mening uitkomt.
 
Wat doe je bijvoorbeeld als iemand vindt dat Nederland niet meer “buitenlanders” moet opvangen, wanneer je zelf een vluchteling bent?
 
Wat gebeurt er bijvoorbeeld met je als iemand vindt dat vrouwen niet capabel zijn voor functies in de politiek wanneer je zelf een vrouw bent?
 
Wat doe je als iemand heel elitair praat, heel erg laat merken dat hij goed bij kas zit en vooroordelen uit naar mensen die niet kunnen of mogen werken?
 
Dan gaat de onderstroom in jou misschien borrelen… Dan is veiligheid in het geding, dan word je identiteit misschien aangevallen. Dan heb je de taak als dialoog begeleider om ervoor te zorgen dat het waarom van de gedachten duidelijk gaat worden. Dat er geen discussie of debat ontstaan. Dan zul je deelnemers eraan dienen te herinneren dat ieder zijn/haar verhaal heeft. 

Wat kan je doen als Dialoog Begeleider

1. De kernvragen uit de Handleiding Dialoog.
Eén van de hulpmiddelen daarbij is de vragen die worden opgesteld bij een waarderende dialoog in het Handleiding Dialoog ( of Dialoog Script). De kernvragen geven ieder de gelegenheid om een eigen verhaal te vertellen.
 
2. Focussen op positieve en persoonlijke ervaringen
Daarnaast gaat de waarderende dialoog uit van positieve & persoonlijke voorbeelden die als uitgangspunt dienen. Deelnemers dienen te begrijpen dat elk verhaal iets heeft waar je wat van kan leren wanneer je goed luistert en in de schoenen gaat staan van de deelnemer die aan het woord is. De dialoog begeleider zorgt ervoor dat meningen, visies of andere algemeenheden steeds weer concreet gemaakt worden. 
 
3. De Dialoog Principes gebruiken als “gedragscode”
De veiligheid bij een waarderende dialoog wordt ondersteund door de principes van de waarderende dialoog”. Zie: www.dyhme.com/dialoog-principes

Die principes vormen de wijze waarop we als deelnemer of dialoog begeleider deelnemen aan de waarderende dialoog, de huisregels. Voorafgaande aan de dialoog wordt aan deelnemers gevraagd welk principe ze belangrijk vinden. Daarmee nemen de deelnemers kennis van alle principes en prioriteren ze.

De Dialoog Principes lijken eenvoudig, maar zijn het niet. Wat betekent het echt om je open te stellen voor iemands verhaal? Kan je nog open staan als je je aangevallen voelt? Hoe ga je daar mee om? 

“Laat OMA thuis” is een vertaling van “Laat Oordelen, Meningen en Aannames of Adviezen thuis”.

De manier van werken bij de Waarderende Dialoog biedt de grootste veiligheid; elk verhaal mag er zijn, we kunnen ervan leren. We hoeven geen besluiten te nemen of het eens te zijn met elkaar.

4. Vasthouden aan de Dialoog Structuur

Daarnaast is er de structuur van de waarderende dialoog met een tijdschema, dat veiligheid biedt. De deelnemer moet erop kunnen rekenen dat alle fases doorlopen worden en dat op tijd gestopt kan worden. Hier kan alleen van afgeweken worden in samenspraak met de deelnemers. 

5. Aanvullende afspraken samen maken
 
Het kan zijn dat er aanvullende afspraken nodig zijn wanneer er controversiële onderwerpen aan bod komen.
 
>   Extra aandacht voor de basis-structuur van de dialoog en de geplande tijd, de manier van werken
 
>   Een “vertaling” van de Dialoog Principes:

Bijvoorbeeld:

>   We hebben respect voor elkaars verhalen, gedachten, gevoelens, mening, achtergrond, keuzes.

>   We zijn niet te breedsprakig en geven anderen ook ruimte om hun bijdrage te leveren

>   We zijn samen verantwoordelijk voor een goed resultaat, nl dat we verschillende perspectieven hebben gehoord, gezien, gevoeld rondom een thema, dat we beter met diversiteit hebben leren omgaan – dus hebben gewerkt aan onze eigen ontwikkeling), dat we elkaar beter begrijpen en ons meer verbonden voelen.

>   Alles wat gezegd wordt tijdens de dialoog mag niet buiten de dialoog groep met naam en toenaam besproken worden. Zonder naam wel.

>   We zetten smartphone en andere devices uit voor optimale focus.

>   Alle opmerkingen worden op een beveiligd Padlet bewaard en worden gebruikt voor …..

>   Er wordt geen opname gemaakt van de online Dialoog

>   Screenprints mogen niet genomen worden zonder toestemming van de aanwezigen i.v.m. AVG

Etcetera

6. Omgaan met emoties, hoe doen we dat?
 
De dialoog begeleider geeft ook aan hoe “we” met emoties omgaan. Dat is een onderdeel van de dialoog cultuur die geschapen wordt zodat de dialoog veilig voelt voor iedereen.
 
Bijvoorbeeld:
Er is een thema waardoor een deelnemer behoorlijk geëmotioneerd raakt. De dialoog begeleider doet een observatie en zegt: “Ik zie dat het je emotioneert, kan en wil je aangeven waarom dat zo is?” …
“Is het OK dat we nu doorgaan? Je kan er later op terugkomen als je wilt.”
“Wil je misschien even een rondje lopen, dan haak je zo weer aan?”
“Zijn er nog meer mensen in de groep die hun gevoelens hierover willen delen?”
 
Gevoelens en emoties horen ook bij een dialoog. Het is vaak een teken dat deelnemers zich vertrouwd voelen of zich erg hebben opengesteld. Benoem dat ook.
7. Aanvallen op identiteit of karakter aanpakken
 
Ook is het belangrijk dat je weet hoe aanvallen op je karakter of identiteit er vaak voor zorgen dat het fout gaat. Daarom doen we in de live sessie daar een oefening over. Hoe kunnen die aanvallen eruit zien?
 

Scheldwoord. Een hele duidelijke persoonlijke aanval, waarbij de aanvaller iemand uitscheldt met een scheldwoord. 

Geloofwaardigheid betwijfelen. Een persoonlijke aanval waarbij de aanvaller omstandigheden gebruikt om iemands geloofwaardigheid of goede bedoelingen in twijfel te trekken.

Oordelen. Een persoonlijke aanval waarbij de aanvaller onterecht stelt dat het standpunt dat iemand inneemt niet overeenkomt met iemands eigen principes. 

Oordeel over karakter of identiteit. Een persoonlijke aanval waarbij de aanvaller een negatieve uitspraak doet over iemands karakter of identiteit. 

Discriminatie. Een persoonlijke aanval waarbij de aanvaller op een negatieve of twijfelachtige manier verwijst naar iemands geloof, geslacht, geaardheid, uiterlijk, (etnische) afkomst, intelligentie, lichaamskenmerken, achtergrond of integriteit. 

Negatieve verwijzing. Een persoonlijke aanval waarbij de aanvaller iemand in verband brengt met een dictator, (oorlogs)misdadiger, sekte of een totalitaire ideologie of een ander fout persoon. 

Cynisme. Een persoonlijke aanval waarbij de aanvaller iemand uitlacht en daarmee spot met datgene wat iemand heeft gezegd of gedaan. 

Belediging. Een persoonlijke aanval waarbij de aanvaller een groep beledigt waar iemand deel van uitmaakt.

Wat kan je doen als Dialoog Begeleider?

>   Zorgt dat je je als DB niet persoonlijk aangevallen voelt, anders kan je je taak niet uitvoeren. 

>   Stop heftige aanvallen onmiddellijk, door te bevestigen wat iemand zegt en de observatie van het getoond gevoel expliciet te maken. Daarna direct aangeven dat dat niet kan en geef aan hoe het wel kan.

>   Verwijs naar de Dialoog Principes en het doel van de dialoog. – Laat elkaar uitpraten, – hou het kort, – stel vragen aan de ander, – check of het klopt wat je gehoord hebt, vraag naar de achtergrond, – accepteer de verschillen

>   Vraag deelnemers vanuit de ik-vorm te spreken.

>   Stel vragen over de achtergrond van de uitspraak, opmerking. Waarom regeer je zo, welke gedachten of gevoelens zitten erachter? Denkt jouw omgeving er ook zo over?

>   Begin een meta-discussie: “Ik zie /observeer dat we niet meer alleen onze eigen verhalen vertellen, maar dat er wordt geoordeeld over elkaar. Dat was niet de bedoeling van deze dialoog. Wat denken jullie hierover?

>   Een stilte inlassen om rust te creëren.

 

Luistervaardigheden

Hoor je alles?

Luisteren is de belangrijkste vaardigheid voor de Dialoog begeleider en de deelnemers tijdens een Waarderende Dialoog.

Je kunt het ontwikkelen.

Veel mensen zijn gewend om slecht te luisteren, omdat ze getraind zijn in het formuleren van een antwoord tijdens het luisteren.

Bij een Waarderende Dialoog hoef je geen zinnig, snedig, intelligent antwoord te geven. “Dankjewel voor je verhaal” is genoeg. Het is wel belangrijk dat deelnemers tijd en ruimte hebben om te merken wat er bij hun zelf gebeurt als ze naar de verhalen luisteren. De DB zorgt voor rust bij het gesprek om dat te laten plaatsvinden.

De Dialoog Begeleider zal zelf goed moeten kunnen luisteren en kan deelnemers motiveren om zelf ook goed te luisteren.

Zie ook “Workshop Beter Luisteren”.

Eigenaarschap

De deelnemers maken de dialoog

Als dialoog begeleider ben je vooral facilitator, daarnaast inspirator en bewaker.  Eigenaarschap is een gereedschap om de groep voort te stuwen.

Je bent geen voorzitter, trainer of  therapeut, geen verantwoordelijke voor de inhoud van de dialoog. Je mag deelnemers daar ook op wijzen. Zij nemen deel om wijzer te worden en hun horizon te verbreden. Zij leveren de input, jij ondersteunt de deelnemers. Samen zorg je voor een goede dialoog.

Deelnemers die gewend zijn aan een Waarderende Dialoog kunnen grotendeels zelfstandig de fasen doorlopen. De DB focust dan vooral op het verkrijgen van diepgang en kan eventueel ontbrekende perspectieven inbrengen.

Vragen ...

... gereedschap om dieper te graven

Taal

Een taal vinden

Wanneer deelnemers nog niet gewend zijn aan het voeren van een waarderende dialoog, kan het soms lastig zijn de juiste taal te vinden om bijvoorbeeld verhalen van ervaringen te delen.

Sommigen blijven zitten in het jargon van het werk, anderen krijgen negatieve associaties bij het woord “delen” of “droom”.

Als dialoog begeleider is het goed om dingen op verschillende manieren te zeggen en af te tasten welk taalgebruik aansluit. 

Sommige deelnemers hebben even wat tijd nodig om hun ervaringen te verwoorden en de juiste taal te vinden.

Lichaamstaal is voor de DB een goede informatiebron voor hoe iedereen erbij zit, ook online. Je kunt dan beter naar het gezicht kijken zonder dat het vervelend wordt naar de deelnemer.

Soms moet je accepteren dat iemand nog niet klaar is om aan het gesprek deel te nemen.

Een minimum voorwaarde is dat deelnemers zich verstaanbaar kunnen maken in de gekozen taal voor de dialoog.

Stilte

Stilte en ruimte

Een stilte laten vallen is niet voor iedereen gebruikelijk als je in gezelschap bent, echter het kan zeer bruikbaar zijn tijdens een Waarderende Dialoog:

>   stilte biedt ruimte om na te denken

>   om spanning te laten wegvloeien

>   om te focussen,

>   om inzichten op te schrijven

>   om dat wat je hebt gehoord van binnen te linken aan je eigen kennis en ervaringen. (generatief leren)

>   Je kan samen afspreken om even stil te zijn voordat je reageert, bijvoorbeeld voor de fase van de Verbeelding. 

De monniken noemde het Kapittelen; het gebruik van stilte in het gesprek: http://www.werkvormen.info/werkvorm/kapittelen

Tijdens de Waarderende Dialoog krijgt stilte geen prominente plaats, echter als gereedschap werkt stilte prima.

p.s. Stilte en het gevoel dat mensen daar bij hebben is cultuur bepaald. Amerikanen voelen zich sneller ongemakkelijk bij stilte dan Japanners.

Online vaardigheden

Online Waarderende Dialoog faciliteren

Wanneer je een online Waarderende Dialoog wilt faciliteren heb je een enkele aanvullende vaardigheden nodig als dialoog begeleider:

>   technische voorbereiding: sessie aanmaken en uitnodigingen versturen

>   technische online kennis en vaardigheden: kennis van bandbreedte, de kwaliteit van bandbreedte verbeteren, knelpunten oplossen, bureaublad delen, werken met groepen, etcetera.

Observatie

Reflectie op het groepsproces

Wanneer je een observatie deelt van het groepsproces tijdens de Waarderende Dialoog, help je de groep om even afstand te nemen en te checken of de koers de juiste is.

Een observatie zorgt ervoor dat iedereen zich bewust is van wat er gebeurt. Dan kan iedereen ook nadenken hoe het verder kan gaan.

Observaties ondersteunen het eigenaarschap van de groep. Het is ook een gereedschap voor inclusie. Je bevordert dat iedereen mee kan doen, mee kan denken.